TANIM:

       Sorumluluk, bireyin yapması gerekenlerin farkında olması, yeteneklerini ve zamanını en iyi şekilde kullanarak yerine getirmesi,  kendi eylemlerinin bireysel sonuçlarına sahip çıkması ve başkalarının haklarını çiğnemeden kendi ihtiyaçlarını karşılamasıdır.

• Sorumlu çocuklar bağımsız davranır, davranışlarının etkilerini dikkate alırlar
• Sorumlu kişiler kendi kaynaklarını kullanırlar.
• Karar alırken seçenekleri düşünmek ve geleceği yordayabilmektir.
• Kendilerine güvenir,  kendi kararlarını kendileri verebilir ve  bağımsız hareket edebilirler.
• Yaptığı bir davranışın sonunda kendini nasıl hissedeceğini tahmin edebilirler.
• Bir iş üzerinde yoğunlaşabilir ve rekabeti olgunca karşılar.
• Hem kendi hem de başkalarının sınırlarından haberdardır.
• Kendi başına yapabileceği işleri yardım almaksızın, kendi başına yapar.
• İşbirliğine yatkındır, kendi payına düşen görevlerin sorumluluğunu yerine getirir.
• Özeleştiri yapar, hatayı başkalarından önce kendisinde arar.
• Etkili plan yapar, zamanı iyi kullanır.
• Bugünün işini yarına bırakmaz.

• Sorumluluk erken çocukluk dönemlerinden başlayarak çocuğun yaşına, cinsiyetine ve gelişim düzeyine uygun görevler vermekle başlar.
• Sorumluluğu öğretmek için  sorumluluk vermeye istekli olmak gerekir. Çocuğunuza nutuklar çekerek sorumluluk öğretemezsiniz. Çünkü çocuk sorumluluk aldıkça, yaptıklarının olumsuz sonuçlarına katlandıkça ve olumlu sonuçlarla ödüllendirildikçe sorumluluğu öğrenir.
• Biraz geride durup çocuğun kendisi için ve kendi başına birşeyler yapmasına ve hatalarından sorumlu olmasına izin verme yürekliliğini göstermelisiniz.
• Onun adına düşünmek yerine, kendi başına düşünmesini sağlayın. Sorununu çözmek yerine, sorununu çözmesine fırsat vermeniz, çocuğunuzun sorumluluk duygusunu geliştirecektir.
• İki-üç yaşından başlayarak döke saça da olsa çocuğun çorbasını kendi başına içmesine fırsat vermek, oyuncaklarını toplamasını beklemek, kendi odasında kendi yatağında yatmasına ortam hazırlamak daha sonra yaşıtlarına karşı olan davranışlarından sorumlu olmaya dek uzanır. Sorumsuzluğunun sonuçlarına katlanmasına örneğin, evde unuttuğu ödevinden sıfır almasına izin vermeli, ödevi siz okula yetiştirip onu kurtarmamalısınız.
• İlköğretim çağındaki çocuklar oyun ve ders arasında zamanı paylaştırmak, okulda kendine verilen görevleri zamanında yerine getirmekle sorumludurlar. Yaşına ve cinsiyetine göre sofra hazırlığı veya araba temizliği gibi konularda onun yardımını beklemek sorumluluk konusunda çocuğu cesaretlendirici ve destekleyici bir ortam sağlar. Böyle bir ortam çocuğun kendi kendisine yetmesine ve yönetmesine fırsat vereceğinden onun kendine olan güvenini de artıracaktır.
• Sorumluluk, uyum sağlamayı öğrenmek değildir. Otoriter ve aşırı koruyucu aileler genellikle sorumluluğu iyi bir şekilde  öğretemez. Otoriter ana babanın hakimiyeti o kadar yoğundur ki çocuğun bir şeylerden sorumlu olmaya fırsatı kalmaz. Çünkü çocuğun kendi başına bir şeyler yapması engellendiği gibi, kendisiyle ilgili kararlar  alması da  engellenir. Aşırı koruyucu ailelerde tüm işler zaten çocuk adına, çocuğun iyiliği için anne baba tarafından yapılır.
• Diğer yandan her şeyin serbest bırakıldığı aileler sorumluluğu öğretemez. Çünkü bu ana babalar zaten öncelikle  çocuklarına karşı sorumluluklarını yerine getirmiyorlardır.
• En işe yarar ortam ana babanın lider konumda olduğu ancak ev işi vb. gibi alanlarda sorumluluğu paylaşma çabası gösteren demokratik ailelerdir.